Edrychwch ar ein rhestr o gyrsiau israddedig i weld yr hyn sydd gennym i'w gynnig - dewch i'n diwrnod agored nesaf i ddarganfod mwy.

WGU Logo
WGU ten years

Datganiad Llywodraeth Gorfforaethol

Mae Prifysgol Glyndŵr Wrecsam yn ymroddedig i arddangos arfer gorau ym mhob agwedd ar lywodraethiaent corfforaethol. Mae’r crynodeb hwn yn disgrifio’r modd y mae’r Brifysgol wedi cymhwyso egwyddorion llywodraethiant da yn y flwyddyn a hyd at ddyddiad cymeradwyo’r datganiadau ariannol.   

Mae gan y Brifysgol ddyletswydd i ymdrin â materion mewn modd cyfrifol ac eglur, ac i gymryd gofynion cyrff cyllido i ystyriaeth, ynghyd â’r safonau mewn bywyd cyhoeddus a ddatganwyd gan Bwyllgor Nolan, y Côd Cyfun, Côd Llywodraeth Gorfforaethol y DU yn y modd y mae’n berthnasol i Addysg Uwch, a Chôd Llywodraethiant Addysg Uwch Pwyllgor y Cadeiryddion Prifysgol (2014).

Mae Bwrdd Llywodraethwyr y Brifysgol yn gyfrifol am system o reolaeth fewnol y Brifysgol ac am adolygu ei heffeitholrwydd. Mae system o’r fath wedi ei chynllunio i reoli yn hytrach na dileu’r risg o fethu â chyflawni polisïau, nodau ac amcanion ac ond yn gallu rhoi sicrwydd rhesymol yn hytrach na llwyr rhag camfynegiant neu golled.  

Mae Bwrdd y Llywodraethwyr wedi mabwysiadu datganiad o brif gyfrifoldebau, a gyhoeddir ar wefan y Brifysgol. Mae’r datganiad hwn yn nodi cyfrifoldebau’r Bwrdd o ran ymdrin â’r canlynol mewn modd cywir: busnes cyhoeddus, cynllunio strategol, monitro effeithiolrwydd a pherfformiad, cyllid, archwilio, rheolaeth ystadau, rheolaeth adnoddau dynol, cydraddoldeb ac amrywioldeb, lles myfyrwyr, iechyd a diogelwch a phenodi Swyddogion y Brifysgol.

Mae Bwrdd y Llywodraethwyr yn cyfarfod o leiaf bedair gwaith y flwyddyn ac yn meddu ar nifer o bwyllgorau: Pwyllgor Archwilio; Pwyllgor Strategaeth a Chyllid; Pwyllgor Adnoddau Dynol; a Phwyllgor Enwebiadau. Mae gan y pwyllgorau hyn i gyd gyfansoddiad ffurfiol gydag amodau gorchwyl ac yn cynnwys aelodau annibynnol yn bennaf. Cadeirir pob pwyllgor gan aelod annibynnol. Mae pob pwyllgor yn adolygu ac adfyfyrio ar eu gwaith ac yn darparu adroddiad blynyddol i Fwrdd y Llywodraethwyr.

Mae gan y Pwyllgor Strategaeth a Chyllid orchwyl strategol yn ogystal ag ariannol. O ran ei gylch gorchwyl ariannol, mae’r Pwyllgor yn ystyried ac argymell cyllidebau blynyddol y Brifysgol i Fwrdd y Llywodraethwyr ac yn monitro perfformiad mewn perthynas â’r cyllidebau cymeradwyedig. O ran ei gylch gorchwyl strategol, mae’r Pwyllgor yn monitro materion strategol ac yn cynghori Bwrdd y Llywodraethwyr ynghylch cyfeiriad strategol y Brifysgol yn ogystal â rhoi ystyriaeth gychwynnol i a chynghori’r Bwrdd ynghylch busnes o bwys neu gymhlethdod penodol nad yw o fewn cylch gorchwyl pwyllgorau eraill y Bwrdd. 

Mae’r Pwyllgor Enwebiadau a Llywodriaethiant yn cyfarfod hyd at 3 gwaith y flwyddyn ac yn gwneud argymhellion i Fwrdd y Llywodraethwyr o ran penodi llywodraethwyr yn unol ag Offeryn ac Erthyglau Llywodraethu a gorchmynion sefydlog y Brifysgol. Mae’r pwyllgor yn cynnwys un aelod allanol cyfetholedig nad yw’n aelod o Fwrdd y Llywodraethwyr sy’n rhoi gwedd allanol i drafodaethau’r pwyllgor. Ar ran y Bwrdd, mae’r Pwyllgor yn monitro’r cydbwysedd o sgiliau, arbenigedd a phrofiad o fewn yr aelodaeth i sicrhau ei fod yn darparu arweinyddiaeth briodol i’r Brifysgol i ymarfer arolwg effeithiol o’i busnes. Mae’r Bwrdd yn ceisio cael gwared ag unrhyw rwystrau a allai atal pobl rhag mynegi diddordeb mewn ymuno â’r Bwrdd ac mae’r Pwyllgor yn croesawu ceisiadau gan bobl o bob cefndir i gael eu hystyried ar gyfer eu penodi tra’n ceisio llenwi swyddi gweigion, gyda’r nod o gyflawni cydbwysedd o aelodaeth sy’n adlewyrchu amrywiaeth y Brifysgol, ei gweithgareddau a’r ardal. Yn ystod 2016/17, roedd cydbwysedd rhywedd yr aelodau yn 53% o ddynion a 47% o ferched, sy’n rhoi’r Brifysgol ymhlith y traean o sefydliadau Addysg Uwch yn y DU sydd â chydbwysedd rhywedd ac yn uwch na’r cyfartaledd o 36% o ferched sy’n llenwi llefydd ar gyrff llywodraethu SAU y DU yn Lloegr, 38% yn yr Alban a 34% yng Ngogledd Iwerddon a Chymru[1]

Mae’r Pwyllgor Enwebiadau a Llywodraethiant hefyd yn gwneud argymhellion i’r Bwrdd ynghylch materion o arfer da llywodraethu. Yn ystod 2016/17 fe wnaeth y Bwrdd, ar argymhelliad y Pwyllgor, gymeradwyo penodiad Llywydd Undeb y Myfyrwyr fel aelod ex-officio o’r Pwyllgor hwn.

Mae’r Pwyllgor Adnoddau Dynol yn cyfarfod bedair gwaith y flwyddyn ac yn monitro iechyd a diogelwch, materion cydraddoldeb ac amrywioldeb, ac yn ystyried polisïau a gweithdrefnau a data sy’n ymwneud â staff. Mae’r pwyllgor yn cynnwys un aelod allanol cyfetholedig nad yw’n aelod o Fwrdd y Llywodraethwyr sy’n rhoi gwedd allanol i drafodaethau’r pwyllgor.

Ar gyngor y Pwyllgor Adnoddau Dynol ym mis Gorffennaf 2016, cymeradwyodd y Bwrdd sefydlu Pwyllgor Cydnabyddiaeth Ariannol annibynnol gydag amodau gorchwyl ar wahân a chynnwys Cadeirydd y Pwyllgor Strategaeth a Chyllid fel aelod o’r Pwyllgor Cydnabyddiaeth Ariannol. Fe wnaeth y Pwyllgor gyfarfod ym Mehefin 2017 gan wneud adroddiad i’r Bwrdd llawn o’i drafodaethau parthed cydnabyddiaeth ariannol uwch ddeiliaid swyddi.     

Mae’r Pwyllgor Archwilio yn cyfarfod bedair gwaith y flwyddyn, gydag archwilwyr mewnol ac allanol yn bresennol. Mae’r Pwyllgor yn cynnwys tri aelod cyfetholedig allanol o’r sector cyhoeddus a phreifat nad ydynt yn aelodau o Fwrdd y Llywodraethwyr sy’n rhoi gwedd allanol i drafodaethau’r Pwyllgor. Mae uwch reolwyr y Brifysgol yn mynychu cyfarfodydd y Pwyllgor fel bo angen ond nid ydynt yn aelodau ohono. Mae’r Pwyllgor Archwilio yn ystyried adroddiadau mewnol manwl gydag argymhellion ar gyfer gwella systemau rheolaeth fewnol y Brifysgol ac yn monitro gweithrediad yr argymhellion. Ar ddechrau pob cyfarfod mae’r aelodau yn cyfarfod yn breifat gydag archwilwyr mewnol ac allanol y Brifysgol â swyddogion yn bresennol.

Cynhelir Cofrestr o Fuddiannau, gyda datganiadau o unrhyw wrthdaro buddiannau yn cael eu gwneud ar ddechrau pob cyfarfod Bwrdd a Phwyllgor. Mae’r Pwyllgor Archwilio yn cynnal asesiad blynyddol o’i effeithiolrwydd ei hun. Mae’r Bwrdd yn cynnal adolygiadau effeithiolrwydd bob pedair blynedd o leiaf.

Bwrdd yr Is-Ganghellor sy’n gyfrifol am ddarparu rheolaeth risg trwy’r Brifysgol a chynnal arolwg o risgiau sefydliadol lefel uchel allweddol gan fod y Bwrdd yn derbyn adroddiadau ar risgiau dynodedig ac yn ystyried materion rheoli cysylltiedig. Mae’r Pwyllgor Archwilio yn derbyn ac archwilio’r gofrestr risg gorfforaethol strategol ym mhob cyfarfod, er mwyn helpu i hysbysu’r raglen archwilio fewnol dreiglol. Bob blwyddyn, mae’r Pwyllgor Archwilio yn derbyn ac ystyried adroddiad gan ddarparwr archwiliadau annibynnol y Brifysgol RSM LLP ar brosesau rheolaeth risg. Adolygwyd y gofrestr risg gan Fwrdd y Llywodraethwyr yn ystod y flwyddyn.

Mae’r Pwyllgor Archwilio yn derbyn adroddiadau rheolaidd gan archwilwyr mewnol ac allanol y Grŵp ac unrhyw argymhellion a wnaed ganddynt ar gyfer gwelliannau. Mae adroddiadau cynnydd ar weithredu argymhellion yn cael eu monitro gan Fwrdd yr Is-Ganghellor a’u hadrodd i’r Pwyllgor Archwilio. Hysbysir sicrwydd Bwrdd y Llywodraethwyr ynghylch effeithiolrwydd y system o risg a rheolaeth fewnol hefyd gan waith yr uwch reolwyr o fewn y Brifysgol, sy’n gyfrifol am ddatblygu a chynnal y fframwaith rheoli mewnol, trwy ystyriaeth y Pwyllgor Archwilio; a sylwadau a wnaed gan yr archwilwyr mewnol yn eu hadroddiad blynyddol ac archwilwyr allanol yn eu llythyr rheolaeth.   

 

Rheolaeth fewnol

Roedd elfennau allweddol system rheoliadau mewnol y Brifysgol, a gynlluniwyd i gyflawni’r cyfrifoldebau a restrir uchod yn cynnwys y canlynol:

 

  • Diffiniadau eglur o gyfrifoldebau, a’r awdurdod a ddirprwyir i, uwch reolwyr a phenaethiaid meysydd academaidd a gweithredol.
  • Proses gynllunio fyrdymor a thymor canolig, wedi’i hatodi gan incwm blynyddol manwl, cyfalaf a chyllidebau llif arian;
  • Adolygiadau rheolaidd o recriwtio myfyrwyr ac adolygiadau rheolaidd o ganlyniadau ariannol yn ymwneud â chofnodi amrywedd a diweddariadau ar ganlyniadau a ragwelwyd;
  • Gofynion wedi’u ffurfioli a’u diffinio’n eglur er mwyn cymeradwyo a rheoli gwariant, gyda phenderfyniadau buddsoddi yn ymwneud â gwariant cyllid neu gyfalaf yn amodol ar werthuso ac adolygu manwl ffurfiol yn ôl lefelau cymeradwyedig a osodwyd gan Fwrdd y Llywodraethwyr;
  • Rheoliadau Ariannol cynhwysfawr, yn manylu rheoliadau a gweithdrefnau ariannol, wedi’u cymeradwyo gan Fwrdd y Llywodraethwyr;
  • Tîm Archwilio Mewnol annibynnol proffesiynol, â’i raglen flynyddol wedi’i chymeradwyo gan y Pwyllgor Archwilio;
  • Cysylltu dynodi a rheoli risg gyda chyflawni amcanion strategol y Brifysgol trwy’r broses gynllunio;
  • Gwerthuso’r tebygolrwydd o ac effaith risgiau yn cael eu gwireddu fel rhan o’r broses honno a sefydlu rheoliadau lliniarol;
  • Gwneud rheolaeth risg a phrosesau rheoli mewnol yn rhan annatod o weithrediad cyfredol pob uned;
  • Adrodd yn rheolaidd i’r Pwyllgor Archwilio, ac yna i Fwrdd y Llywodraethwyr, ar risg a rheolaeth mewnol; ac
  • Hysbysu Bwrdd y Llywodraethwyr o brif ganlyniadau dynodi risg, gwerthuso ac adolygiad rheolaeth

 

Mae Bwrdd y Llywodraethwyr yn glynu at amodau’r Cod Llywodraethu Addysgu Uwch a gyhoeddwyd gan Bwyllgor y Cadeiryddion Prifysgolion. Ni chododd unrhyw faterion o bwys yn ystod 2016/17 o ran Llywodraethiant Corfforaethol.

Cymeradwywyd gan Fwrdd y Llywodraethwyr 30ain Tachwedd 2017



[1] Norma Jarboe OBE/www.women-count.org/ WomenCount/March 2016

    

Top