Edrychwch ar ein rhestr o gyrsiau israddedig i weld yr hyn sydd gennym i'w gynnig - dewch i'n diwrnod agored nesaf i ddarganfod mwy.

WGU Logo
WGU ten years

Myfyriwr yn chwilio am ferched o’r Ail Ryfel Byd

Hydref 21, 2015

testun

Mae myfyriwr yn chwilio am straeon menywod Cymru a chwaraeodd ran yn yr Ail Ryfel Byd.

Mae Lauren Jones, sydd ar hyn o bryd yn astudio ar gyfer gradd mewn Hanes ym Mhrifysgol Glyndŵr, yn awyddus i glywed gan ferched oedd yn gweithio mewn ffatrïoedd arfau rhyfel, yn enwedig ym Marchwiel, yn ogystal â chyn-ferched tir, aelodau o'r gwasanaethau GTC, nyrsys, gwirfoddolwyr WRVS ac unrhyw un arall a brofodd bywyd yng ngogledd ddwyrain Cymru 1939-1945.

Yn ôl Lauren (yn y llun), o Bacup yn Swydd Gaerhirfryn, cafodd rhan merched yn hanes Prydain ei "anghofio i raddau helaeth" ac mae'n awyddus i gyfweld menywod y mae eu hysbryd wedi helpu ennill buddugoliaeth fwy na 70 mlynedd yn ôl.

Bydd y canlyniadau yn ffurfio rhan o'i thraethawd hir trydedd flwyddyn, ond mae hi’r un mor awyddus i roi sylw at lwyddiannau menywod yn y rhyfel.

"Roedd bywydau llawer ohonynt mewn perygl, gan gynnwys y rhai yng Ngogledd Cymru, ond i raddau helaeth fe cawson nhw eu hanghofio fel y rhan fwyaf o fenywod mewn hanes," meddai.

"Yn amlwg roedd yna lawer o ddynion dewr ac arwrol yn ymladd yn y rhyfel, ond fe brofodd merched bethau ofnadwy yn ogystal, fel gweithio oriau hir mewn ffatrïoedd arfau rhyfel ac yn rhoi eu hunain mewn perygl o gael eu bomio wrth lywio ymosodiadau ar awyrennau gan ddynion yr ac-ac.

"Mewn rhai ardaloedd roedd menywod yn ymarferol yn rhedeg pethau, ond yn anaml dan ni’n clywed am hyn."

Ychwanegodd Lauren: "Rwy'n edrych yn benodol am ferched o ogledd ddwyrain Cymru gyda stori i'w hadrodd.

"Rwyf wedi bod mewn lyfrgelloedd ac wedi siarad â nifer o sefydliadau, ond mae wedi bod yn anodd dod o hyd i ferched o'r cyfnod, yn enwedig o Wasanaeth Gwirfoddol y Merched - byddwn wrth fy modd i glywed oddi wrthynt.

"Byddaf yn gofyn pa swyddi y cymeron a beth oedd y rheswm am hynny; beth wnaethant ar ôl a chyn y rhyfel, sut mae hwn wedi effeithio ar eu cyflogaeth yn ystod y cyfnod hwnnw a sut mae pethau wedi newid ar eu cyfer.

"Rwy'n credu mewn hawliau cyfartal i bawb, rwy'n awyddus iawn i gasglu mwy o wybodaeth am grŵp sydd yn f’ nhyb i heb gynrychiolaeth deg yn hanes Prydain."

Yn ôl adroddiadau yn dilyn yr Ail Ryfel Byd, effaith caniatáu menywod i gymryd swyddi nad oedd cyn hynny ar gael iddynt oedd i godi eu hunan-barch trwy roi llwyfan iddynt gyflawni eu llawn botensial a gwneud eu rhan.

Yn ystod y cyfnod hwn, roedd gan gymdeithas syniadau penodol ar gyfer y swyddi y mae merched a dynion yn gallu gwneud. Pan ddechreuodd fenywod ymuno â gweithlu diwydiant arfau a dominyddwyd cyn hynny gan ddynion, dechreuodd y gwahaniad rhwng merched a dynion leihau. Yn ôl arolwg gan yr Weinyddiaeth Lafur aeth canran menywod mewn swydd diwydiannol o 19.75% i 27% rhwng 1938 a 1945.

Fodd bynnag, roedd yn anodd iawn i fenywod dreulio eu dyddiau mewn ffatrïoedd, ac yna dod adref at eu tasgau a gofal yn y cartref, ac o ganlyniad, gadawodd llawer eu swyddi yn y gweithle.

Dywedodd Dr Kathryn Ellis, darlithydd mewn Hanes ym Mhrifysgol Glyndŵr a'r goruchwyliwr traethawd hir Lauren, bod y dewis o thema yn adlewyrchiad o amrywiaeth eang o bynciau a gwmpesir gan fyfyrwyr ar y gradd poblogaidd, a daeth ar frig y tabl yng Nghymru o ran bodlonrwydd myfyrwyr, yn ôl y Complete University Guide.

"Mae prosiect Lauren yn un hynod ddiddorol a dylai wneud cyfraniad gwirioneddol i'r maes hwn o astudio sydd wedi cael ei hesgeuluso," ychwanegodd Dr Ellis.

"Mae ein myfyrwyr yn aml yn canolbwyntio ar thema rhanbarthol, ac mae prosiectau fel hyn yn help mawr i annog gwell dealltwriaeth o ddatblygiadau cymdeithasol-ddiwylliannol."

I gael rhagor o wybodaeth am Hanes ym Mhrifysgol Glyndŵr yn Wrecsam, ewch i www.glyndwr.ac.uk

Top